ಸಂ ಪೂ॑ಷ॒ನ್ನಧ್ವ॑ನಸ್ತಿರ॒ ವ್ಯಂಹೋ॑ ವಿಮುಚೋ ನಪಾತ್ । ಸಕ್ಷ್ವಾ॑ ದೇವ॒ ಪ್ರ ಣ॑ಸ್ಪು॒ರಃ ॥
सं पू॑ष॒न्नध्व॑नस्तिर॒ व्यंहो॑ विमुचो नपात् । सक्ष्वा॑ देव॒ प्र ण॑स्पु॒रः ॥
ಮಂತ್ರಗಳು 1, 2, 3, 4
ಸಂ ಪೂ॑ಷ॒ನ್ನಧ್ವ॑ನಸ್ತಿರ॒ ವ್ಯಂಹೋ॑ ವಿಮುಚೋ ನಪಾತ್ । ಸಕ್ಷ್ವಾ॑ ದೇವ॒ ಪ್ರ ಣ॑ಸ್ಪು॒ರಃ ॥
सं पू॑ष॒न्नध्व॑नस्तिर॒ व्यंहो॑ विमुचो नपात् । सक्ष्वा॑ देव॒ प्र ण॑स्पु॒रः ॥
ಯೋ ನಃ॑ ಪೂಷನ್ನ॒ಘೋ ವೃಕೋ॑ ದುಃ॒ಶೇವ॑ ಆ॒ದಿದೇ॑ಶತಿ । ಅಪ॑ ಸ್ಮ॒ ತಂ ಪ॒ಥೋ ಜ॑ಹಿ ॥
यो नः॑ पूषन्न॒घो वृको॑ दुः॒शेव॑ आ॒दिदे॑शति । अप॑ स्म॒ तं प॒थो ज॑हि ॥
ಅಪ॒ ತ್ಯಂ ಪ॑ರಿಪಂ॒ಥಿನಂ॑ ಮುಷೀ॒ವಾಣಂ॑ ಹುರ॒ಶ್ಚಿತಂ॑ । ದೂ॒ರಮಧಿ॑ ಸ್ರು॒ತೇರ॑ಜ ॥
अप॒ त्यं प॑रिपं॒थिनं॑ मुषी॒वाणं॑ हुर॒श्चितं॑ । दू॒रमधि॑ स्रु॒तेर॑ज ॥
ತ್ವಂ ತಸ್ಯ॑ ದ್ವಯಾ॒ವಿನೋ॒ಽಘಶಂ॑ಸಸ್ಯ॒ ಕಸ್ಯ॑ ಚಿತ್ । ಪ॒ದಾಭಿ ತಿ॑ಷ್ಠ॒ ತಪು॑ಷಿಂ ॥
त्वं तस्य॑ द्वया॒विनो॒ऽघशं॑सस्य॒ कस्य॑ चित् । प॒दाभि ति॑ष्ठ॒ तपु॑षिं ॥
ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ದೇವತೆಯಾದ ಪೂಷ ದೇವನನ್ನು ಈ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಋಷಿಯು ತಮ್ಮ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಳ್ಳರು, ವಂಚಕರು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ದೇವನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಯು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪಾದಗಳಿಂದ ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರನ್ನು ಮತ್ತು ವಂಚಕರನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ ತುಳಿಯಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಯಾಣದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಆಂತರಿಕ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳ ನಿರ್ನಾಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಮಂತ್ರ 1: ಓ ಪೂಷದೇವ, ನಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸು, ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡು, ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸು.
ಮಂತ್ರ 2: ಯಾವ ದುಷ್ಟ ವೃಕನು (ತೋಳದಂತಹ ಶತ್ರು) ನಮಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಾದಿಯಿಂದ ಬೇಗನೆ ನಾಶಮಾಡು.
ಮಂತ್ರ 3: ಮಾರ್ಗ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯುವ, ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ವಂಚಿಸುವ ಆ ಪರಿಪಂಥಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಾದಿಯಿಂದ ದೂರ ಕಳುಹಿಸು.
ಮಂತ್ರ 4: ಆ ವಂಚಕ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುವ ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವರನ್ನು ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪಾದಗಳಿಂದ ತುಳಿದು ಅಡಗಿಸು.
ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ವೃಕ ಮತ್ತು ಪರಿಪಂಥಿ ಪದಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಕಳ್ಳರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇವು ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲಿನತೆಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ಪೂಷನ್ | पूषन् | O Pūṣan (nourisher/protector) |
| ಅಧ್ವನಃ | अध्वनः | of the path/journey |
| ಅಂಹಃ | अंहः | trouble or distress |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ವೃಕಃ | वृकः | wolf, plunderer |
| ಪಥಃ | पथः | from the path |
| ಜಹಿ | जहि | smite down, destroy |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ಪರಿಷನ್ಥಿನಮ್ | परिषन्थिनम् | waylayer, highwayman |
| ಮುಷೀವಾಣಮ್ | मुषीवाणम् | thief, robber |
| ದೂರಮ್ | दूरम् | far away |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ದ್ವಯಾವಿನಃ | द्वयाविनः | deceitful, double-dealing |
| ಪದಾ | पदा | with the foot |
| ಅಭಿ ತಿಷ್ಠ | अभि तिष्ठ | subdue, trample upon |
ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಳ್ಳರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ದೇವನ ಪಾದಗಳು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಮಂತ್ರಗಳು 5, 6, 7, 8, 9, 10
ಆ ತತ್ತೇ॑ ದಸ್ರ ಮಂತುಮಃ॒ ಪೂಷ॒ನ್ನವೋ॑ ವೃಣೀಮಹೇ । ಯೇನ॑ ಪಿ॒ತೄನಚೋ॑ದಯಃ ॥
आ तत्ते॑ दस्र मंतुमः॒ पूष॒न्नवो॑ वृणीमहे । येन॑ पि॒तॄनचो॑दयः ॥
ಅಧಾ॑ ನೋ ವಿಶ್ವಸೌಭಗ॒ ಹಿರ॑ಣ್ಯವಾಶೀಮತ್ತಮ । ಧನಾ॑ನಿ ಸು॒ಷಣಾ॑ ಕೃಧಿ ॥
अधा॑ नो विश्वसौभग॒ हिर॑ण्यवाशीमत्तम । धना॑नि सु॒षणा॑ कृधि ॥
ಅತಿ॑ ನಃ ಸ॒ಶ್ಚತೋ॑ ನಯ ಸು॒ಗಾ ನಃ॑ ಸು॒ಪಥಾ॑ ಕೃಣು । ಪೂಷ॑ನ್ನಿ॒ಹ ಕ್ರತುಂ॑ ವಿದಃ ॥
अति॑ नः स॒श्चतो॑ नय सु॒गा नः॑ सु॒पथा॑ कृणु । पूष॑न्नि॒ह क्रतुं॑ विदः ॥
ಅ॒ಭಿ ಸೂ॒ಯವ॑ಸಂ ನಯ॒ ನ ನ॑ವಜ್ವಾ॒ರೋ ಅಧ್ವ॑ನೇ । ಪೂಷ॑ನ್ನಿ॒ಹ ಕ್ರತುಂ॑ ವಿದಃ ॥
अ॒भि सू॒यव॑सं नय॒ न न॑वज्वा॒रो अध्व॑ने । पूष॑न्नि॒ह क्रतुं॑ विदः ॥
ಶ॒ಗ್ಧಿ ಪೂ॒ರ್ಧಿ ಪ್ರ ಯಂ॑ಸಿ ಚ ಶಿಶೀ॒ಹಿ ಪ್ರಾಸ್ಯು॒ದರಂ॑ । ಪೂಷ॑ನ್ನಿ॒ಹ ಕ್ರತುಂ॑ ವಿದಃ ॥
श॒ग्धि पू॒र्धि प्र यं॑सि च शिशी॒हि प्रास्यु॒दरं॑ । पूष॑न्नि॒ह क्रतुं॑ विदः ॥
ನ ಪೂ॒ಷಣಂ॑ ಮೇಥಾಮಸಿ ಸೂ॒ಕ್ತೈರ॒ಭಿ ಗೃ॑ಣೀಮಸಿ । ವಸೂ॑ನಿ ದ॒ಸ್ಮಮೀ॑ಮಹೇ ॥
न पू॒षणं॑ मेथामसि सू॒क्तैर॒भि गृ॑णीमसि । वसू॑नि द॒स्ममी॑महे ॥
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಋಷಿಯು ಪೂಷ ದೇವನ ಹಿಂದಿನ ದಯೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆ ದೇವರು ಹಿಂದಿನ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ್ದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈಗಲೂ ತನ್ನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ತೋರಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಿನ್ನದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ದೇವನೆಂದು ಅವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕನಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಸಿಗುವಂತೆ, ದೇವನು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಕ್ತರು ದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮಂತ್ರ 5: ಓ ಅಜ್ಞಾತಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಪೂಷದೇವ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದೆಯೋ, ಅದೇ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಾವು ಈಗಲೂ ಕೋರುತ್ತೇವೆ.
ಮಂತ್ರ 6: ಓ ಎಲ್ಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳ ಆವಾಸವೇ, ಚಿನ್ನದ ಆಯುಧವುಳ್ಳವನೇ, ನಮಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.
ಮಂತ್ರ 7: ನಮ್ಮನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ದಾಟಿಸು, ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡು.
ಮಂತ್ರ 8: ಹಸುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಸಿಗುವಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜ್ವರ ಅಥವಾ ಕಷ್ಟವು ಬಾರದಂತೆ ಕಾಪಾಡು.
ಮಂತ್ರ 9: ನಮಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡು, ನಮ್ಮನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸು, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹರಿತಗೊಳಿಸು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು (ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು.
ಮಂತ್ರ 10: ನಾವು ಪೂಷ ದೇವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಉತ್ತಮವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಸಾಯಣರು 'ಸುಯವಸ' ಎಂದರೆ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಹುಲ್ಲು ಸಿಗುವ ಜಾಗ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಆಹಾರದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ದಸ್ರ | दस्र | wonderful, wonder-worker |
| ಅವಃ | अवः | help, protection |
| ಪಿತೄನ್ | पितॄन् | fathers, ancestors |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ವಿಶ್ವಸೌಭಗ | विश्वसौभग | possessor of all auspiciousness |
| ಹಿರಣ್ಯವಾಶೀಮತ್ತಮ | हिरण्यवाशीमत्तम | armed with golden weapons |
| ಧನಾನಿ | धनानि | wealth, treasures |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ಸುಗಾ | सुगा | easy to traverse, safe |
| ಸುಪಥಾ | सुपथा | by a good path |
| ಕ್ರತುಮ್ | क्रतुम् | will, intellect, wisdom |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ಸುಯವಸಮ್ | सुयवसम् | good pasture |
| ಅಧ್ವನೇ | अध्वने | for the journey |
| ನವಜ್ವಾರಃ | नवज्वारः | free from distress/fever |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ಶಗ್ಧಿ | शग्धि | be able, empower |
| ಪೂರ್ಧಿ | पूर्धि | fill, satisfy |
| ಉದರಮ್ | उदरम् | belly, inner being |
| ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ) | ದೇವನಾಗರೀ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| ಮೇಥಾಮಸಿ | मेथामसि | neglect, disregard (we do not) |
| ಸೂಕ್ತೈಃ | सूक्तैः | with good hymns |
| ಈಮಹೇ | ईमहे | we beseech, ask for |
ಪ್ರಯಾಣಿಕನೊಬ್ಬ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬೆಳಕಿನ ನಡುವೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.