ಋಗ್ವೇದ · ಮಂಡಲ 1

ಅಶ್ವಿನಿ, ಸವಿತೃ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಪದದ ಸ್ತುತಿ

ಭಾಗ 1

ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ

ಮಂತ್ರಗಳು 1, 2, 3, 4

ಮಂತ್ರ 1

ಪ್ರಾ॒ತ॒ರ್ಯುಜಾ॒ ವಿ ಬೋ॑ಧಯಾ॒ಶ್ವಿನಾ॒ವೇಹ ಗ॑ಚ್ಛತಾಂ । ಅ॒ಸ್ಯ ಸೋಮ॑ಸ್ಯ ಪೀ॒ತಯೇ॑ ॥

प्रा॒त॒र्युजा॒ वि बो॑धया॒श्विना॒वेह ग॑च्छतां । अ॒स्य सोम॑स्य पी॒तये॑ ॥

ಮಂತ್ರ 2

ಯಾ ಸು॒ರಥಾ॑ ರ॒ಥೀತ॑ಮೋ॒ಭಾ ದೇ॒ವಾ ದಿ॑ವಿ॒ಸ್ಪೃಶಾ॑ । ಅ॒ಶ್ವಿನಾ॒ ತಾ ಹ॑ವಾಮಹೇ ॥

या सु॒रथा॑ र॒थीत॑मो॒भा दे॒वा दि॑वि॒स्पृशा॑ । अ॒श्विना॒ ता ह॑वामहे ॥

ಮಂತ್ರ 3

ಯಾ ವಾಂ॒ ಕಶಾ॒ ಮಧು॑ಮ॒ತ್ಯಶ್ವಿ॑ನಾ ಸೂ॒ನೃತಾ॑ವತೀ । ತಯಾ॑ ಯ॒ಜ್ಞಂ ಮಿ॑ಮಿಕ್ಷತಂ ॥

या वां॒ कशा॒ मधु॑म॒त्यश्वि॑ना सू॒नृता॑वती । तया॑ य॒ज्ञं मि॑मिक्षतं ॥

ಮಂತ್ರ 4

ನ॒ಹಿ ವಾ॒ಮಸ್ತಿ॑ ದೂರ॒ಕೇ ಯತ್ರಾ॒ ರಥೇ॑ನ॒ ಗಚ್ಛ॑ಥಃ । ಅಶ್ವಿ॑ನಾ ಸೋ॒ಮಿನೋ॑ ಗೃ॒ಹಂ ॥

न॒हि वा॒मस्ति॑ दूर॒के यत्रा॒ रथे॑न॒ गच्छ॑थः । अश्वि॑ना सो॒मिनो॑ गृ॒हं ॥

📖 ಆಳವಾದ ಕಥಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ

ಈ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಋಷಿಯು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಾದ ಅಶ್ವಿನೀ ಕುಮಾರರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬರುವ ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಕರು. ಅವರು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯಾಗದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಸೋಮರಸವನ್ನು ಪಾನ ಮಾಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಶಾ ಅಥವಾ ಚಾವಟಿಯು ಜೇನಿನಂತೆ ಮಧುರವಾದ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಾದ (ಸूनೃತಾವತೀ) ವಚನಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಋಷಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದೂರವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಸೋಮಯಾಗ ಮಾಡುವವನ ಮನೆಯು ಅವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದೂರವಲ್ಲ.

💭 ಭಾವಾರ್ಥ

ಮಂತ್ರ 1: ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಜಾವವೇ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುವ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಈ ಸೋಮದ ಪಾನಕ್ಕಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿ, ಅವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡೋಣ.

ಮಂತ್ರ 2: ಯಾವ ಜೋಡಿ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವುಳ್ಳವರೋ, ರಥಿಕರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರೋ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವವರೋ, ಆ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.

ಮಂತ್ರ 3: ಎರಡು ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಜೇನಿನಂತೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ನುಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಾವಟಿಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಯಾಗವನ್ನು ಸುಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಿ.

ಮಂತ್ರ 4: ಎರಡು ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳೇ, ಸೋಮಯಾಗ ಮಾಡುವವನ ಮನೆ ನಿಮಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದೂರವಿಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮ ರಥದಿಂದ ನೀವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತೀರಿ.

📝 ವಿದ್ವಾಂಸರ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಯಾಗಕ್ಕೆ ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವ ಆಹ್ವಾನ ಮಂತ್ರಗಳೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳು ದೇಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಯುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.

📚 ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಮಂತ್ರ 1

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಪ್ರಾತರ್ಯುಜಾप्रातर्युजाjoined in the morning, yoked early
ಅಶ್ವಿನಾअश्विनाthe two horsemen, the Aśvins
ಸೋಮಸ್ಯसोमस्यof the Soma juice

ಮಂತ್ರ 2

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಸುರಥಾसुरथाpossessing good chariots
ದಿವಿಸ್ಪೃಶಾदिविस्पृशाtouching the sky
ಹವಾಮಹೇहवामहेwe invoke

ಮಂತ್ರ 3

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಕಶಾकशाwhip, lash
ಮಧುಮತೀमधुमतीhoneyed, sweet
ಸೂನೃತಾವತೀसूनृतावतीfull of joyful/true utterances

ಮಂತ್ರ 4

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ದೂರಕೇदूरकेat a distance
ರಥೇನरथेनby chariot
ಸೋಮಿನಃसोमिनःof the offerer of Soma
🧠

ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರ (ಸ್ಮೃತಿ)

ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ರಥದಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಜೇನಿನಂತಹ ಮಧುರ ಸಂದೇಶ ನೀಡುವ ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳ ದೃಶ್ಯ.

ಭಾಗ 2

ಸವಿತೃ ದೇವನ ಆರಾಧನೆ

ಮಂತ್ರಗಳು 5, 6, 7, 8

ಮಂತ್ರ 5

ಹಿರ॑ಣ್ಯಪಾಣಿಮೂ॒ತಯೇ॑ ಸವಿ॒ತಾರ॒ಮುಪ॑ ಹ್ವಯೇ । ಸ ಚೇತ್ತಾ॑ ದೇ॒ವತಾ॑ ಪ॒ದಂ ॥

हिर॑ण्यपाणिमू॒तये॑ सवि॒तार॒मुप॑ ह्वये । स चेत्ता॑ दे॒वता॑ प॒दं ॥

ಮಂತ್ರ 6

ಅ॒ಪಾಂ ನಪಾ॑ತ॒ಮವ॑ಸೇ ಸವಿ॒ತಾರ॒ಮುಪ॑ ಸ್ತುಹಿ । ತಸ್ಯ॑ ವ್ರ॒ತಾನ್ಯು॑ಶ್ಮಸಿ ॥

अ॒पां नपा॑त॒मव॑से सवि॒तार॒मुप॑ स्तुहि । तस्य॑ व्र॒तान्यु॑श्मसि ॥

ಮಂತ್ರ 7

ವಿ॒ಭ॒ಕ್ತಾರಂ॑ ಹವಾಮಹೇ॒ ವಸೋ॑ಶ್ಚಿ॒ತ್ರಸ್ಯ॒ ರಾಧ॑ಸಃ । ಸ॒ವಿ॒ತಾರಂ॑ ನೃ॒ಚಕ್ಷ॑ಸಂ ॥

वि॒भ॒क्तारं॑ हवामहे॒ वसो॑श्चि॒त्रस्य॒ राध॑सः । स॒वि॒तारं॑ नृ॒चक्ष॑सं ॥

ಮಂತ್ರ 8

ಸಖಾ॑ಯ॒ ಆ ನಿ ಷೀ॑ದತ ಸವಿ॒ತಾ ಸ್ತೋಮ್ಯೋ॒ ನು ನಃ॑ । ದಾತಾ॒ ರಾಧಾಂ॑ಸಿ ಶುಂಭತಿ ॥

सखा॑य॒ आ नि षी॑दत सवि॒ता स्तोम्यो॒ नु नः॑ । दाता॒ राधां॑सि शुंभति ॥

📖 ಆಳವಾದ ಕಥಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ

ಈ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸವಿತೃ ದೇವನನ್ನು (ಪ್ರೇರಕ ಸೂರ್ಯ) ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಹಿರಣ್ಯಪಾಣಿ' ಎಂದರೆ ಬಂಗಾರದ ಕೈಯವನು - ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವವನು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಪಾತ (ಅಪಾಂ ನಪಾತ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿಯ ಅಥವಾ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಋಷಿಯು ಸಖಿಯರನ್ನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿ, ಸವಿತೃ ದೇವನು ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹನಾದವನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು (ರಾಧಾಂಸಿ) ನೀಡುವವನು ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾನೆ.

💭 ಭಾವಾರ್ಥ

ಮಂತ್ರ 5: ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಕೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸವಿತೃ ದೇವನನ್ನು ನಾನು ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ; ಆ ದೇವತೆಯು ಎಲ್ಲ ಪದಗಳನ್ನು (ಜ್ಞಾನವನ್ನು) ಅರಿತವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಮಂತ್ರ 6: ನೀರಿನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ (ಅಥವಾ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸಂಜಾತನಾದ) ಸವಿತೃ ದೇವನನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿರಿ; ನಾವು ಅವನ ಪವಿತ್ರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಮಂತ್ರ 7: ಮಾನವರನ್ನು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನಮಗೆ ಹಂಚಿಕೊಡುವ ಸವಿತೃ ದೇವನನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಮಂತ್ರ 8: ಸ್ನೇಹಿತರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಸವಿತೃ ದೇವನು ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದು, ದಾನಿಯಾಗಿ ನಮಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

📝 ವಿದ್ವಾಂಸರ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಸಾಯಣರು ಸವಿತೃವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ರೂಪವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ವಿತರಕನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಕಾಶದ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

📚 ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಮಂತ್ರ 5

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಹಿರಣ್ಯಪಾಣಿಮ್हिरण्यपाणिम्golden-handed
ಊತಯೇऊतयेfor help/protection
ಸವಿತಾರಮ್सवितारम्Savitṛ, the inspirer/sun

ಮಂತ್ರ 6

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಅಪಾಮ್अपाम्of the waters
ನಪಾತಮ್नपातम्descendant, grandson
ವ್ರತಾನಿव्रतानिlaws, divine ordinances

ಮಂತ್ರ 7

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ವಿಭಕ್ತಾರಮ್विभक्तारम्the distributor, dispenser
ಚಿತ್ರಸ್ಯचित्रस्यwonderful, bright
ರಾಧಸಃराधसःof wealth/gift

ಮಂತ್ರ 8

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಸಖಾಯಃसखायःO friends
ಸ್ತೋಮ್ಯಃस्तोम्यःpraiseworthy
ದಾತಾदाताthe giver
🧠

ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರ (ಸ್ಮೃತಿ)

ಬಂಗಾರದ ಕೈಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚುವ ಸವಿತೃ ದೇವನ ದಿವ್ಯ ರೂಪ.

ಭಾಗ 3

ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ-ದೌ ದೇವತೆಗಳು

ಮಂತ್ರಗಳು 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15

ಮಂತ್ರ 9

ಅಗ್ನೇ॒ ಪತ್ನೀ॑ರಿ॒ಹಾ ವ॑ಹ ದೇ॒ವಾನಾ॑ಮುಶ॒ತೀರುಪ॑ । ತ್ವಷ್ಟಾ॑ರಂ॒ ಸೋಮ॑ಪೀತಯೇ ॥

अग्ने॒ पत्नी॑रि॒हा व॑ह दे॒वाना॑मुश॒तीरुप॑ । त्वष्टा॑रं॒ सोम॑पीतये ॥

ಮಂತ್ರ 10

ಆ ಗ್ನಾ ಅ॑ಗ್ನ ಇ॒ಹಾವ॑ಸೇ॒ ಹೋತ್ರಾಂ॑ ಯವಿಷ್ಠ॒ ಭಾರ॑ತೀಂ । ವರೂ॑ತ್ರೀಂ ಧಿ॒ಷಣಾಂ॑ ವಹ ॥

आ ग्ना अ॑ग्न इ॒हाव॑से॒ होत्रां॑ यविष्ठ॒ भार॑तीं । वरू॑त्रीं धि॒षणां॑ वह ॥

ಮಂತ್ರ 11

ಅ॒ಭಿ ನೋ॑ ದೇ॒ವೀರವ॑ಸಾ ಮ॒ಹಃ ಶರ್ಮ॑ಣಾ ನೃ॒ಪತ್ನೀಃ॑ । ಅಚ್ಛಿ॑ನ್ನಪತ್ರಾಃ ಸಚಂತಾಂ ॥

अ॒भि नो॑ दे॒वीरव॑सा म॒हः शर्म॑णा नृ॒पत्नीः॑ । अच्छि॑न्नपत्राः सचंतां ॥

ಮಂತ್ರ 12

ಇ॒ಹೇಂದ್ರಾ॒ಣೀಮುಪ॑ ಹ್ವಯೇ ವರುಣಾ॒ನೀಂ ಸ್ವ॒ಸ್ತಯೇ॑ । ಅ॒ಗ್ನಾಯೀಂ॒ ಸೋಮ॑ಪೀತಯೇ ॥

इ॒हेंद्रा॒णीमुप॑ ह्वये वरुणा॒नीं स्व॒स्तये॑ । अ॒ग्नायीं॒ सोम॑पीतये ॥

ಮಂತ್ರ 13

ಮ॒ಹೀ ದ್ಯೌಃ ಪೃ॑ಥಿ॒ವೀ ಚ॑ ನ ಇ॒ಮಂ ಯ॒ಜ್ಞಂ ಮಿ॑ಮಿಕ್ಷತಾಂ । ಪಿ॒ಪೃ॒ತಾಂ ನೋ॒ ಭರೀ॑ಮಭಿಃ ॥

म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं य॒ज्ञं मि॑मिक्षतां । पि॒पृ॒तां नो॒ भरी॑मभिः ॥

ಮಂತ್ರ 14

ತಯೋ॒ರಿದ್ಘೃ॒ತವ॒ತ್ಪಯೋ॒ ವಿಪ್ರಾ॑ ರಿಹಂತಿ ಧೀ॒ತಿಭಿಃ॑ । ಗಂ॒ಧ॒ರ್ವಸ್ಯ॑ ಧ್ರು॒ವೇ ಪ॒ದೇ ॥

तयो॒रिद्घृ॒तव॒त्पयो॒ विप्रा॑ रिहंति धी॒तिभिः॑ । गं॒ध॒र्वस्य॑ ध्रु॒वे प॒दे ॥

ಮಂತ್ರ 15

ಸ್ಯೋ॒ನಾ ಪೃ॑ಥಿವಿ ಭವಾನೃಕ್ಷ॒ರಾ ನಿ॒ವೇಶ॑ನೀ । ಯಚ್ಛಾ॑ ನಃ॒ ಶರ್ಮ॑ ಸ॒ಪ್ರಥಃ॑ ॥

स्यो॒ना पृ॑थिवि भवानृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑ नः॒ शर्म॑ स॒प्रथः॑ ॥

📖 ಆಳವಾದ ಕಥಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ

ಈ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ದೇವನಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು (ಹೋತ್ರಾ, ಭಾರತಿ, ವರೂತ್ರಿ, ಧಿಸಣಾ, ಇಂದ್ರಾ–ವರುಣಾ–ಅಗ್ನಾಯಿ ಮುಂತಾದ ದೇವಿಯರನ್ನು) ಯಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯರು ದೈವಿಕ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶರ್ಮವನ್ನು (ಶಾಂತಿ-ಸುಖ) ಕರುಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದುವರಿದು, ದೌ (ಸ್ವರ್ಗ) ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ (ಭೂಮಿ) ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ 'ಸಿಯೋನಾ ಪೃಥಿವ್ ಭವ' - ಎಪ್ಪಾ ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯೇ, ನಮಗೆ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಲ್ಲದ, ಸುಖಕರವಾದ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ನೆಲವಾಗು ಎಂದು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.

💭 ಭಾವಾರ್ಥ

ಮಂತ್ರ 9: ಎಗ್ನಿಯೇ, ದೇವತೆಗಳ ಆಸಕ್ತ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ತ್ವಷ್ಟಾರನನ್ನು ಸೋಮಪಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರು.

ಮಂತ್ರ 10: ಎ ಯುವ ಅಗ್ನಿಯೇ, ಹೋತ್ರಾ, ಭಾರತಿ, ವರೂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಧಿಸಣಾ ದೇವಿಯರನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸು.

ಮಂತ್ರ 11: ಮಹಾ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕರ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಆ ದೇವಿಯರು ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಿ.

ಮಂತ್ರ 12: ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾಣೀ, ವರುಣಾನೀ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಾಯೀ ದೇವಿಯರನ್ನು ನಮ್ಮ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಹಾಗೂ ಸೋಮಪಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಮಂತ್ರ 13: ಮಹಾನ್ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯು ನಮ್ಮ ಈ ಯಾಗವನ್ನು ಸಿಹಿಗೊಳಿಸಲಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಪೋಷಿಸಲಿ.

ಮಂತ್ರ 14: ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ-ಪೃಥ್ವಿಗಳ ತುಪ್ಪದಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಸಾರವನ್ನು ಗಂಧರ್ವನ ಧ್ರುವ ಪದದಲ್ಲಿ ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಂತ್ರ 15: ಎ ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯೇ, ನಮಗೆ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಲ್ಲದ, ಸುಖಕರವಾದ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ನಿವಾಸವಾಗು; ನಮಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡು.

📝 ವಿದ್ವಾಂಸರ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಸಾಯಣರು ದೇವಪತ್ನಿಯರ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಯಾಗದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಳಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಮಂತ್ರ ೧೫ ರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಭೂಮಿ ಸೂಕ್ತದ ಭಾವವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.

📚 ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಮಂತ್ರ 9

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಪತ್ನೀಃपत्नीःwives
ಉಶತೀಃउशतीःdesiring, willing
ತ್ವಷ್ಟಾರಮ್त्वष्टारम्Tvaṣṭṛ, the divine architect/shaper

ಮಂತ್ರ 10

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಹೋತ್ರಾಮ್होत्राम्Hotrā (goddess of invocation)
ಭಾರತೀಮ್भारतीम्Bhāratī (goddess of speech/abundance)
ವರೂತ್ರೀಮ್वरूत्रीम्Varūtrī (the protector)

ಮಂತ್ರ 11

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ದೇವೀಃदेवीःgoddesses
ಶರ್ಮಣಾशर्मणाwith shelter/bliss
ನೃಪತ್ನೀಃनृपत्नीःwives of heroes/leaders

ಮಂತ್ರ 12

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಇನ್ದ್ರಾಣೀಮ್इन्द्राणीम्Indrāṇī (wife of Indra)
ವರುಣಾನೀಮ್वरुणानीम्Varuṇānī (wife of Varuṇa)
ಸ್ವಸ್ತಯೇस्वस्तयेfor well-being

ಮಂತ್ರ 13

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಮಹೀमहीgreat
ದ್ಯೌಃद्यौःheaven
ಪೃಥಿವೀपृथिवीearth

ಮಂತ್ರ 14

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಘೃತವತ್घृतवत्butter-like, dripping with ghee/essence
ವಿಪ್ರಾಃविप्राःwise sages, poets
ಗನ್ಧರ್ವಸ್ಯगन्धर्वस्यof Gandharva

ಮಂತ್ರ 15

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಸ್ಯೋನಾस्योनाsoft, pleasant, comforting
ಅನೃಕ್ಷರಾअनृक्षराfree from thorns/thickets
ಶರ್ಮशर्मshelter, peace, bliss
🧠

ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರ (ಸ್ಮೃತಿ)

ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನಂತೆ ಮಲಗಿ, ಯಾವುದೇ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಲ್ಲದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿಯುತ ಬದುಕನ್ನು ಬೇಡುವುದು.

ಭಾಗ 4

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮ ಪದ

ಮಂತ್ರಗಳು 16, 17, 18, 19, 20, 21

ಮಂತ್ರ 16

ಅತೋ॑ ದೇ॒ವಾ ಅ॑ವಂತು ನೋ॒ ಯತೋ॒ ವಿಷ್ಣು॑ರ್ವಿಚಕ್ರ॒ಮೇ । ಪೃ॒ಥಿ॒ವ್ಯಾಃ ಸ॒ಪ್ತ ಧಾಮ॑ಭಿಃ ॥

अतो॑ दे॒वा अ॑वंतु नो॒ यतो॒ विष्णु॑र्विचक्र॒मे । पृ॒थि॒व्याः स॒प्त धाम॑भिः ॥

ಮಂತ್ರ 17

ಇ॒ದಂ ವಿಷ್ಣು॒ರ್ವಿ ಚ॑ಕ್ರಮೇ ತ್ರೇ॒ಧಾ ನಿ ದ॑ಧೇ ಪ॒ದಂ । ಸಮೂ॑ಳ್ಹಮಸ್ಯ ಪಾಂಸು॒ರೇ ॥

इ॒दं विष्णु॒र्वि च॑क्रमे त्रे॒धा नि द॑धे प॒दं । समू॑ळ्हमस्य पांसु॒रे ॥

ಮಂತ್ರ 18

ತ್ರೀಣಿ॑ ಪ॒ದಾ ವಿ ಚ॑ಕ್ರಮೇ॒ ವಿಷ್ಣು॑ರ್ಗೋ॒ಪಾ ಅದಾ॑ಭ್ಯಃ । ಅತೋ॒ ಧರ್ಮಾ॑ಣಿ ಧಾ॒ರಯ॑ನ್ ॥

त्रीणि॑ प॒दा वि च॑क्रमे॒ विष्णु॑र्गो॒पा अदा॑भ्यः । अतो॒ धर्मा॑णि धा॒रय॑न् ॥

ಮಂತ್ರ 19

ವಿಷ್ಣೋಃ॒ ಕರ್ಮಾ॑ಣಿ ಪಶ್ಯತ॒ ಯತೋ॑ ವ್ರ॒ತಾನಿ॑ ಪಸ್ಪ॒ಶೇ । ಇಂದ್ರ॑ಸ್ಯ॒ ಯುಜ್ಯಃ॒ ಸಖಾ॑ ॥

विष्णोः॒ कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो॑ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इंद्र॑स्य॒ युज्यः॒ सखा॑ ॥

ಮಂತ್ರ 20

ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ॑ ಪರ॒ಮಂ ಪ॒ದಂ ಸದಾ॑ ಪಶ್ಯಂತಿ ಸೂ॒ರಯಃ॑ । ದಿ॒ವೀ॑ವ॒ ಚಕ್ಷು॒ರಾತ॑ತಂ ॥

तद्विष्णोः॑ पर॒मं प॒दं सदा॑ पश्यंति सू॒रयः॑ । दि॒वी॑व॒ चक्षु॒रात॑तं ॥

ಮಂತ್ರ 21

ತದ್ವಿಪ್ರಾ॑ಸೋ ವಿಪ॒ನ್ಯವೋ॑ ಜಾಗೃ॒ವಾಂಸಃ॒ ಸಮಿಂ॑ಧತೇ । ವಿಷ್ಣೋ॒ರ್ಯತ್ಪ॑ರ॒ಮಂ ಪ॒ದಂ ॥

तद्विप्रा॑सो विप॒न्यवो॑ जागृ॒वांसः॒ समिं॑धते । विष्णो॒र्यत्प॑र॒मं प॒दं ॥

📖 ಆಳವಾದ ಕಥಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ

ಈ ಅಂತಿಮ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವು ವಿಷ್ಣುವಿನ 'ತ್ರಿಕ್ರಮ' - ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಭೂಮಿಯ ಏಳು ಧಾಮಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟನೋ, ಅಲ್ಲಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ವಿಷ್ಣುವು ಭೂಮಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಪರಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ನಾ (ಸಹಚರ). ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಸೂರಯಃ) ಆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕಣ್ಣಿನಂತೆ ಸದಾ ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

💭 ಭಾವಾರ್ಥ

ಮಂತ್ರ 16: ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಭೂಮಿಯ ಏಳು ಧಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟನೋ, ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ.

ಮಂತ್ರ 17: ವಿಷ್ಣುವು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು; ಅವನ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.

ಮಂತ್ರ 18: ಅಪರಾಜಿತನಾದ ಗೋಪಾಲಕ ವಿಷ್ಣುವು ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟನು; ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಮಂತ್ರ 19: ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಿ; ಅವನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ದೈವಿಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ಮಂತ್ರ 20: ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕಣ್ಣಿನಂತೆ ಸದಾ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಮಂತ್ರ 21: ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಸುವವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

📝 ವಿದ್ವಾಂಸರ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದರು ಮತ್ತು ಯಾಸ್ಕರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪರಮ ಸತ್ಯದ (ಓಜಸ್, ಸತ್ಯ, ಪರಮ ಪದ) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

📚 ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಮಂತ್ರ 16

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ವಿಷ್ಣುಃविष्णुःViṣṇu, the all-pervading
ವಿಚಕ್ರಮೇविचक्रमेstrode across, stepped widely
ಧಾಮಭಿಃधामभिःby abodes/realms

ಮಂತ್ರ 17

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ತ್ರೇಧಾत्रेधाin three ways, threefold
ಪದಮ್पदम्step, footstep, abode
ಪಾಂಸುರೇपांसुरेin the dust/soil

ಮಂತ್ರ 18

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಗೋಪಾಃगोपाःprotector, herdsman
ಅದಾಭ್ಯಃअदाभ्यःinviolable, unhurlable
ಧರ್ಮಣಿधर्मणिlaws, cosmic orders

ಮಂತ್ರ 19

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಕರ್ಮಾಣಿकर्माणिdeeds, actions
ಯುಜ್ಯಃयुज्यःyoke-fellow, companion
ಸಖಾसखाfriend

ಮಂತ್ರ 20

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಪರಮಮ್परमम्supreme, highest
ಸೂರಯಃसूरयःthe wise, the enlightened
ಆತತಮ್आततम्stretched out, spread

ಮಂತ್ರ 21

ಪದ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ)ದೇವನಾಗರೀಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ವಿಪ್ರಾಸಃविप्रासःthe inspired sages
ಜಾಗೃವಾಂಸಃजागृवांसःbeing awake, vigilant
ಸಮಿನ್ಧತೇसमिन्धतेkindle, ignite
🧠

ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರ (ಸ್ಮೃತಿ)

ವಿಷ್ಣುವು ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು (ಭೂಮಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಸ್ವರ್ಗ) ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ.