ಮಂತ್ರ 6ತಿ॒ಸ್ರೋ ದ್ಯಾವಃ॑ ಸವಿ॒ತುರ್ದ್ವಾ ಉ॒ಪಸ್ಥಾಁ॒ ಏಕಾ॑ ಯ॒ಮಸ್ಯ॒ ಭುವ॑ನೇ ವಿರಾ॒ಷಾಟ್ ।
ಆ॒ಣಿಂ ನ ರಥ್ಯ॑ಮ॒ಮೃತಾಧಿ॑ ತಸ್ಥುರಿ॒ಹ ಬ್ರ॑ವೀತು॒ ಯ ಉ॒ ತಚ್ಚಿಕೇ॑ತತ್ ॥
ति॒स्रो द्यावः॑ सवि॒तुर्द्वा उ॒पस्थाँ॒ एका॑ य॒मस्य॒ भुव॑ने विरा॒षाट् ।
आ॒णिं न रथ्य॑म॒मृताधि॑ तस्थुरि॒ह ब्र॑वीतु॒ य उ॒ तच्चिके॑तत् ॥
ಮಂತ್ರ 7ವಿ ಸು॑ಪ॒ರ್ಣೋ ಅಂ॒ತರಿ॑ಕ್ಷಾಣ್ಯಖ್ಯದ್ಗಭೀ॒ರವೇ॑ಪಾ॒ ಅಸು॑ರಃ ಸುನೀ॒ಥಃ ।
ಕ್ವೇ॒೩॒॑ದಾನೀಂ॒ ಸೂರ್ಯಃ॒ ಕಶ್ಚಿ॑ಕೇತ ಕತ॒ಮಾಂ ದ್ಯಾಂ ರ॒ಶ್ಮಿರ॒ಸ್ಯಾ ತ॑ತಾನ ॥
वि सु॑प॒र्णो अं॒तरि॑क्षाण्यख्यद्गभी॒रवे॑पा॒ असु॑रः सुनी॒थः ।
क्वे॒३॒॑दानीं॒ सूर्यः॒ कश्चि॑केत कत॒मां द्यां र॒श्मिर॒स्या त॑तान ॥
ಮಂತ್ರ 8ಅ॒ಷ್ಟೌ ವ್ಯ॑ಖ್ಯತ್ಕ॒ಕುಭಃ॑ ಪೃಥಿ॒ವ್ಯಾಸ್ತ್ರೀ ಧನ್ವ॒ ಯೋಜ॑ನಾ ಸ॒ಪ್ತ ಸಿಂಧೂ॑ನ್ ।
ಹಿ॒ರ॒ಣ್ಯಾ॒ಕ್ಷಃ ಸ॑ವಿ॒ತಾ ದೇ॒ವ ಆಗಾ॒ದ್ದಧ॒ದ್ರತ್ನಾ॑ ದಾ॒ಶುಷೇ॒ ವಾರ್ಯಾ॑ಣಿ ॥
अ॒ष्टौ व्य॑ख्यत्क॒कुभः॑ पृथि॒व्यास्त्री धन्व॒ योज॑ना स॒प्त सिंधू॑न् ।
हि॒र॒ण्या॒क्षः स॑वि॒ता दे॒व आगा॒द्दध॒द्रत्ना॑ दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥
ಮಂತ್ರ 9ಹಿರ॑ಣ್ಯಪಾಣಿಃ ಸವಿ॒ತಾ ವಿಚ॑ರ್ಷಣಿರು॒ಭೇ ದ್ಯಾವಾ॑ಪೃಥಿ॒ವೀ ಅಂ॒ತರೀ॑ಯತೇ ।
ಅಪಾಮೀ॑ವಾಂ॒ ಬಾಧ॑ತೇ॒ ವೇತಿ॒ ಸೂರ್ಯ॑ಮ॒ಭಿ ಕೃ॒ಷ್ಣೇನ॒ ರಜ॑ಸಾ॒ ದ್ಯಾಮೃ॑ಣೋತಿ ॥
हिर॑ण्यपाणिः सवि॒ता विच॑र्षणिरु॒भे द्यावा॑पृथि॒वी अं॒तरी॑यते ।
अपामी॑वां॒ बाध॑ते॒ वेति॒ सूर्य॑म॒भि कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ द्यामृ॑णोति ॥
ಮಂತ್ರ 10ಹಿರ॑ಣ್ಯಹಸ್ತೋ॒ ಅಸು॑ರಃ ಸುನೀ॒ಥಃ ಸು॑ಮೃಳೀ॒ಕಃ ಸ್ವವಾಁ॑ ಯಾತ್ವ॒ರ್ವಾಙ್ ।
ಅ॒ಪ॒ಸೇಧ॑ನ್ರ॒ಕ್ಷಸೋ॑ ಯಾತು॒ಧಾನಾ॒ನಸ್ಥಾ॑ದ್ದೇ॒ವಃ ಪ್ರ॑ತಿದೋ॒ಷಂ ಗೃ॑ಣಾ॒ನಃ ॥
हिर॑ण्यहस्तो॒ असु॑रः सुनी॒थः सु॑मृळी॒कः स्ववाँ॑ यात्व॒र्वाङ् ।
अ॒प॒सेध॑न्र॒क्षसो॑ यातु॒धाना॒नस्था॑द्दे॒वः प्र॑तिदो॒षं गृ॑णा॒नः ॥
ಮಂತ್ರ 11ಯೇ ತೇ॒ ಪಂಥಾಃ॑ ಸವಿತಃ ಪೂ॒ರ್ವ್ಯಾಸೋ॑ಽರೇ॒ಣವಃ॒ ಸುಕೃ॑ತಾ ಅಂ॒ತರಿ॑ಕ್ಷೇ ।
ತೇಭಿ॑ರ್ನೋ ಅ॒ದ್ಯ ಪ॒ಥಿಭಿಃ॑ ಸು॒ಗೇಭೀ॒ ರಕ್ಷಾ॑ ಚ ನೋ॒ ಅಧಿ॑ ಚ ಬ್ರೂಹಿ ದೇವ ॥
ये ते॒ पंथाः॑ सवितः पू॒र्व्यासो॑ऽरे॒णवः॒ सुकृ॑ता अं॒तरि॑क्षे ।
तेभि॑र्नो अ॒द्य प॒थिभिः॑ सु॒गेभी॒ रक्षा॑ च नो॒ अधि॑ च ब्रूहि देव ॥
📖 ಆಳವಾದ ಕಥಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ
ಈ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವನ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಗೋಳಗಳ ರಹಸ್ಯದ ಸುಂದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ. ಸವಿತೃ ದೇವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು (ಅಥವಾ ದ್ಯುಲೋಕಗಳು) ಇವೆ; ಎರಡು ಉಪಸ್ಥಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಯಮನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅಮರರೆಲ್ಲರೂ ರಥದ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ಆ ಸವಿತೃ ದೇವನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ?
ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಕಂಪನವಿರುವ, ಮಂಗಲಕರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾದ ಆ ಅಸುರ (ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇವ) ಸೂರ್ಯನು ಅಂತರಿಕ್ಷವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ಯಾವ ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಆತನ ರಶ್ಮಿಯು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಋಷಿ ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸವಿತೃ ದೇವನು ಭೂಮಿಯ ಅಷ್ಟು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಮೂರು ಪಾಳುಭೂಮಿಗಳನ್ನು (ಧನ್ವ) ಮತ್ತು ಏಳು ನದಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಿನ್ನದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ, ಚಿನ್ನದ ಹಸ್ತವುಳ್ಳ ಆ ದೇವನು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸಕಲ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಸವಿತೃ ದೇವನು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಮತ್ತು ಯಾತುಧಾನರನ್ನು (ಮಾಯಾವಿ ಅಸುರರನ್ನು) ಓಡಿಸುತ್ತಾ, ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಿವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧೂಳಿಲ್ಲದ, ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸಬಹುದಾದ ದೈವಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಋಷಿಯು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
💭 ಭಾವಾರ್ಥ
ಮಂತ್ರ 6: Three are the heavens of Savitṛ, two the assemblies/laps, one is victorious in the world of Yama; the immortals stand established upon him as upon the linchpin of a chariot. Let him who knows this declare it here.
ಮಂತ್ರ 7: Like a noble bird, deep-trembling, the Asura, the good guide, has looked across the spaces. Where is Surya now? Who knows it? Over which heaven has his ray extended?
ಮಂತ್ರ 8: He has beheld the eight regions of the earth, the three desert expanses, the seven rivers. Golden-eyed, the divine Savitṛ has come, bestowing desirable treasures upon the giver/worshipper.
ಮಂತ್ರ 9: Golden-handed, all-surveying, Savitṛ moves between heaven and earth. He drives away disease, approaches Sūrya, and fills heaven with his dark space.
ಮಂತ್ರ 10: Golden-handed, asura, good guide, full of grace, possessed of self-splendor, may he come hither! Repelling the demons and sorcerers, the god has taken his stand, praised at twilight.
ಮಂತ್ರ 11: Those ancient, dustless, well-formed paths of yours, O Savitṛ, in the midspace—by those easy paths protect us today, O God, and speak words of blessing over us!
📝 ವಿದ್ವಾಂಸರ ಟಿಪ್ಪಣಿ
ಯಾಸ್ಕರ ನಿರುಕ್ತದ ಪ್ರಕಾರ 'ಸವಿತಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಸವಿತಾ' - ಎಲ್ಲ ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಮೂಲ ಸವಿತೃ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ಅರೆಣವಃ ಪಂಥಾಃ' ಅಂದರೆ ಧೂಳಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ನಿರ್ಮಲ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
🧠ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರ (ಸ್ಮೃತಿ)
ಚಿನ್ನದ ಕೈಯಿಂದ ರೋಗಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿ, ಧೂಳಿಲ್ಲದ ದೈವಿಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸವಿತೃ ದೇವನ ಅಭಯ ಹಸ್ತ.