Rigveda · Maṇḍala 1

Sūkta 92

मन्त्र 1

ए॒ता उ॒ त्या उ॒षसः॑ के॒तुम॑क्रत॒ पूर्वे॒ अर्धे॒ रज॑सो भा॒नुमं॑जते । नि॒ष्कृ॒ण्वा॒ना आयु॑धानीव धृ॒ष्णवः॒ प्रति॒ गावोऽरु॑षीर्यंति मा॒तरः॑ ॥

etā́ u tyā́ uṣásaḥ ketúmakrata pū́rve árdhe rájaso bhānúmañjate ǀ niṣkṛṇvānā́ ā́yudhānīva dhṛṣṇávaḥ práti gā́vó’ruṣīryanti mātáraḥ ǁ

मन्त्र 2

उद॑पप्तन्नरु॒णा भा॒नवो॒ वृथा॑ स्वा॒युजो॒ अरु॑षी॒र्गा अ॑युक्षत । अक्र॑न्नु॒षासो॑ व॒युना॑नि पू॒र्वथा॒ रुशं॑तं भा॒नुमरु॑षीरशिश्रयुः ॥

údapaptannaruṇā́ bhānávo vṛ́thā svāyújo áruṣīrgā́ ayukṣata ǀ ákrannuṣā́so vayúnāni pūrváthā rúśantam bhānúmáruṣīraśiśrayuḥ ǁ

मन्त्र 3

अर्चं॑ति॒ नारी॑र॒पसो॒ न वि॒ष्टिभिः॑ समा॒नेन॒ योज॑ने॒ना प॑रा॒वतः॑ । इषं॒ वहं॑तीः सु॒कृते॑ सु॒दान॑वे॒ विश्वेदह॒ यज॑मानाय सुन्व॒ते ॥

árcanti nā́rīrapáso ná viṣṭíbhiḥ samānéna yójanenā́ parāvátaḥ ǀ íṣam váhantīḥ sukṛ́te sudā́nave víśvédáha yájamānāya sunvaté ǁ

मन्त्र 4

अधि॒ पेशां॑सि वपते नृ॒तूरि॒वापो॑र्णुते॒ वक्ष॑ उ॒स्रेव॒ बर्ज॑हं । ज्योति॒र्विश्व॑स्मै॒ भुव॑नाय कृण्व॒ती गावो॒ न व्र॒जं व्यु१॒॑षा आ॑व॒र्तमः॑ ॥

ádhi péśāṃsi vapate nṛtū́rivā́porṇute vákṣa usréva bárjaham ǀ jyótirvíśvasmai bhúvanāya kṛṇvatī́ gā́vo ná vrajám vyúṣā́ āvartámaḥ ǁ

मन्त्र 5

प्रत्य॒र्ची रुश॑दस्या अदर्शि॒ वि ति॑ष्ठते॒ बाध॑ते कृ॒ष्णमभ्वं॑ । स्वरुं॒ न पेशो॑ वि॒दथे॑ष्वं॒जञ्चि॒त्रं दि॒वो दु॑हि॒ता भा॒नुम॑श्रेत् ॥

prátyarcī́ rúśadasyā adarśi ví tiṣṭhate bā́dhate kṛṣṇámábhvam ǀ svárum ná péśo vidátheṣvañjáñcitrám divó duhitā́ bhānúmaśret ǁ

मन्त्र 6

अता॑रिष्म॒ तम॑सस्पा॒रम॒स्योषा उ॒च्छंती॑ व॒युना॑ कृणोति । श्रि॒ये छंदो॒ न स्म॑यते विभा॒ती सु॒प्रती॑का सौमन॒साया॑जीगः ॥

átāriṣma támasaspārámasyóṣā́ ucchántī vayúnā kṛṇoti ǀ śriyé chándo ná smayate vibhātī́ suprátīkā saumanasā́yājīgaḥ ǁ

मन्त्र 7

भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑नां दि॒वः स्त॑वे दुहि॒ता गोत॑मेभिः । प्र॒जाव॑तो नृ॒वतो॒ अश्व॑बुध्या॒नुषो॒ गोअ॑ग्राँ॒ उप॑ मासि॒ वाजा॑न् ॥

bhā́svatī netrī́ sūnṛ́tānām diváḥ stave duhitā́ gótamebhiḥ ǀ prajā́vato nṛváto áśvabudhyānúṣo góagrām̐ úpa māsi vā́jān ǁ

मन्त्र 8

उष॒स्तम॑श्यां य॒शसं॑ सु॒वीरं॑ दा॒सप्र॑वर्गं र॒यिमश्व॑बुध्यं । सु॒दंस॑सा॒ श्रव॑सा॒ या वि॒भासि॒ वाज॑प्रसूता सुभगे बृ॒हंतं॑ ॥

úṣastámaśyām yaśásam suvī́ram dāsápravargam rayímáśvabudhyam ǀ sudáṃsasā śrávasā yā́ vibhā́si vā́japrasūtā subhage bṛhántam ǁ

मन्त्र 9

विश्वा॑नि दे॒वी भुव॑नाभि॒चक्ष्या॑ प्रती॒ची चक्षु॑रुर्वि॒या वि भा॑ति । विश्वं॑ जी॒वं च॒रसे॑ बो॒धयं॑ती॒ विश्व॑स्य॒ वाच॑मविदन्मना॒योः ॥

víśvāni devī́ bhúvanābhicákṣyā pratīcī́ cákṣururviyā́ ví bhāti ǀ víśvam jīvám caráse bodháyantī víśvasya vā́camavidanmanāyóḥ ǁ

मन्त्र 10

पुनः॑पुन॒र्जाय॑माना पुरा॒णी स॑मा॒नं वर्ण॑म॒भि शुंभ॑माना । श्व॒घ्नीव॑ कृ॒त्नुर्विज॑ आमिना॒ना मर्त॑स्य दे॒वी ज॒रयं॒त्यायुः॑ ॥

púnaḥpunarjā́yamānā purāṇī́ samānám várṇamabhí śúmbhamānā ǀ śvaghnī́va kṛtnúrvíja āminānā́ mártasya devī́ jaráyantyā́yuḥ ǁ

मन्त्र 11

व्यू॒र्ण्व॒ती दि॒वो अंताँ॑ अबो॒ध्यप॒ स्वसा॑रं सनु॒तर्यु॑योति । प्र॒मि॒न॒ती म॑नु॒ष्या॑ यु॒गानि॒ योषा॑ जा॒रस्य॒ चक्ष॑सा॒ वि भा॑ति ॥

vyūrṇvatī́ divó ántām̐ abodhyápa svásāram sanutáryuyoti ǀ praminatī́ manuṣyā́ yugā́ni yóṣā jārásya cákṣasā ví bhāti ǁ

मन्त्र 12

प॒शून्न चि॒त्रा सु॒भगा॑ प्रथा॒ना सिंधु॒र्न क्षोद॑ उर्वि॒या व्य॑श्वैत् । अमि॑नती॒ दैव्या॑नि व्र॒तानि॒ सूर्य॑स्य चेति र॒श्मिभि॑र्दृशा॒ना ॥

paśū́nná citrā́ subhágā prathānā́ síndhurná kṣóda urviyā́ vyáśvait ǀ áminatī dáivyāni vratā́ni sū́ryasya ceti raśmíbhirdṛśānā́ ǁ

मन्त्र 13

उष॒स्तच्चि॒त्रमा भ॑रा॒स्मभ्यं॑ वाजिनीवति । येन॑ तो॒कं च॒ तन॑यं च॒ धाम॑हे ॥

úṣastáccitrámā́ bharāsmábhyam vājinīvati ǀ yéna tokám ca tánayam ca dhā́mahe ǁ

मन्त्र 14

उषो॑ अ॒द्येह गो॑म॒त्यश्वा॑वति विभावरि । रे॒वद॒स्मे व्यु॑च्छ सूनृतावति ॥

úṣo adyéhá gomatyáśvāvati vibhāvari ǀ revádasmé vyúccha sūnṛtāvati ǁ

मन्त्र 15

यु॒क्ष्वा हि वा॑जिनीव॒त्यश्वाँ॑ अ॒द्यारु॒णाँ उ॑षः । अथा॑ नो॒ विश्वा॒ सौभ॑गा॒न्या व॑ह ॥

yukṣvā́ hí vājinīvatyáśvām̐ adyā́ruṇā́m̐ uṣaḥ ǀ áthā no víśvā sáubhagānyā́ vaha ǁ

मन्त्र 16

अश्वि॑ना व॒र्तिर॒स्मदा गोम॑द्दस्रा॒ हिर॑ण्यवत् । अ॒र्वाग्रथं॒ सम॑नसा॒ नि य॑च्छतं ॥

áśvinā vartírasmádā́ gómaddasrā híraṇyavat ǀ arvā́grátham sámanasā ní yacchatam ǁ

मन्त्र 17

यावि॒त्था श्लोक॒मा दि॒वो ज्योति॒र्जना॑य च॒क्रथुः॑ । आ न॒ ऊर्जं॑ वहतमश्विना यु॒वं ॥

yā́vitthā́ ślókamā́ divó jyótirjánāya cakráthuḥ ǀ ā́ na ū́rjam vahatamaśvinā yuvám ǁ

मन्त्र 18

एह दे॒वा म॑यो॒भुवा॑ द॒स्रा हिर॑ण्यवर्तनी । उ॒ष॒र्बुधो॑ वहंतु॒ सोम॑पीतये ॥

éhá devā́ mayobhúvā dasrā́ híraṇyavartanī ǀ uṣarbúdho vahantu sómapītaye ǁ