The Cosmic Physicians of Grace: Healing, Renewal, and Divine Wonders in Rigveda 1.117

मध्वः॒ सोम॑स्याश्विना॒ मदा॑य प्र॒त्नो होता वि॑वासते वां । ब॒र्हिष्म॑ती रा॒तिर्विश्रि॑ता॒ गीरि॒षा या॑तं नास॒त्योप॒ वाजैः॑ ॥

mádhvaḥ sómasyāśvinā mádāya pratnó hótā́ vivāsate vām ǀ barhíṣmatī rātírvíśritā gī́riṣā́ yātam nāsatyópa vā́jaiḥ ǁ

यो वा॑मश्विना॒ मन॑सो॒ जवी॑या॒न्रथः॒ स्वश्वो॒ विश॑ आ॒जिगा॑ति । येन॒ गच्छ॑थः सु॒कृतो॑ दुरो॒णं तेन॑ नरा व॒र्तिर॒स्मभ्यं॑ यातं ॥

yó vāmaśvinā mánaso jávīyānráthaḥ sváśvo víśa ājígāti ǀ yéna gácchathaḥ sukṛ́to duroṇám téna narā vartírasmábhyam yātam ǁ

ऋषिं॑ नरा॒वंह॑सः॒ पांच॑जन्यमृ॒बीसा॒दत्रिं॑ मुंचथो ग॒णेन॑ । मि॒नंता॒ दस्यो॒रशि॑वस्य मा॒या अ॑नुपू॒र्वं वृ॑षणा चो॒दयं॑ता ॥

ṛ́ṣim narāváṃhasaḥ pā́ñcajanyamṛbī́sādátrim muñcatho gaṇéna ǀ minántā dásyoráśivasya māyā́ anupūrvám vṛṣaṇā codáyantā ǁ

अश्वं॒ न गू॒ळ्हम॑श्विना दु॒रेवै॒र्ऋषिं॑ नरा वृषणा रे॒भम॒प्सु । सं तं रि॑णीथो॒ विप्रु॑तं॒ दंसो॑भि॒र्न वां॑ जूर्यंति पू॒र्व्या कृ॒तानि॑ ॥

áśvam ná gūḷhámaśvinā durévairṛ́ṣim narā vṛṣaṇā rebhámapsú ǀ sám tám riṇītho víprutam dáṃsobhirná vām jūryanti pūrvyā́ kṛtā́ni ǁ

सु॒षु॒प्वांसं॒ न निर्ऋ॑तेरु॒पस्थे॒ सूर्यं॒ न द॑स्रा॒ तम॑सि क्षि॒यंतं॑ । शु॒भे रु॒क्मं न द॑र्श॒तं निखा॑त॒मुदू॑पथुरश्विना॒ वंद॑नाय ॥

suṣupvā́ṃsam ná nírṛterupásthe sū́ryam ná dasrā támasi kṣiyántam ǀ śubhé rukmám ná darśatám níkhātamúdūpathuraśvinā vándanāya ǁ

तद्वां॑ नरा॒ शंस्यं॑ पज्रि॒येण॑ क॒क्षीव॑ता नासत्या॒ परि॑ज्मन् । श॒फादश्व॑स्य वा॒जिनो॒ जना॑य श॒तं कुं॒भाँ अ॑सिंचतं॒ मधू॑नां ॥

tádvām narā śáṃsyam pajriyéṇa kakṣī́vatā nāsatyā párijman ǀ śaphā́dáśvasya vājíno jánāya śatám kumbhā́m̐ asiñcatam mádhūnām ǁ

यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय । घोषा॑यै चित्पितृ॒षदे॑ दुरो॒णे पतिं॒ जूर्यं॑त्या अश्विनावदत्तं ॥

yuvám narā stuvaté kṛṣṇiyā́ya viṣṇāpvám dadathurvíśvakāya ǀ ghóṣāyai citpitṛṣáde duroṇé pátim jū́ryantyā aśvināvadattam ǁ

यु॒वं श्यावा॑य॒ रुश॑तीमदत्तं म॒हः क्षो॒णस्या॑श्विना॒ कण्वा॑य । प्र॒वाच्यं॒ तद्वृ॑षणा कृ॒तं वां॒ यन्ना॑र्ष॒दाय॒ श्रवो॑ अ॒ध्यध॑त्तं ॥

yuvám śyā́vāya rúśatīmadattam maháḥ kṣoṇásyāśvinā káṇvāya ǀ pravā́cyam tádvṛṣaṇā kṛtám vām yánnārṣadā́ya śrávo adhyádhattam ǁ

पु॒रू वर्पां॑स्यश्विना॒ दधा॑ना॒ नि पे॒दव॑ ऊहथुरा॒शुमश्वं॑ । स॒ह॒स्र॒सां वा॒जिन॒मप्र॑तीतमहि॒हनं॑ श्रव॒स्यं१॒॑ तरु॑त्रं ॥

purū́ várpāṃsyaśvinā dádhānā ní pedáva ūhathurāśúmáśvam ǀ sahasrasā́m vājínamápratītamahihánam śravasyám tárutram ǁ

ए॒तानि॑ वां श्रव॒स्या॑ सुदानू॒ ब्रह्मां॑गू॒षं सद॑नं॒ रोद॑स्योः । यद्वां॑ प॒ज्रासो॑ अश्विना॒ हवं॑ते या॒तमि॒षा च॑ वि॒दुषे॑ च॒ वाजं॑ ॥

etā́ni vām śravasyā́ sudānū bráhmāṅgūṣám sádanam ródasyoḥ ǀ yádvām pajrā́so aśvinā hávante yātámiṣā́ ca vidúṣe ca vā́jam ǁ

सू॒नोर्माने॑नाश्विना गृणा॒ना वाजं॒ विप्रा॑य भुरणा॒ रदं॑ता । अ॒गस्त्ये॒ ब्रह्म॑णा वावृधा॒ना सं वि॒श्पलां॑ नासत्यारिणीतं ॥

sūnórmā́nenāśvinā gṛṇānā́ vā́jam víprāya bhuraṇā rádantā ǀ agástye bráhmaṇā vāvṛdhānā́ sám viśpálām nāsatyāriṇītam ǁ

कुह॒ यांता॑ सुष्टु॒तिं का॒व्यस्य॒ दिवो॑ नपाता वृषणा शयु॒त्रा । हिर॑ण्यस्येव क॒लशं॒ निखा॑त॒मुदू॑पथुर्दश॒मे अ॑श्वि॒नाह॑न् ॥

kúha yā́ntā suṣṭutím kāvyásya dívo napātā vṛṣaṇā śayutrā́ ǀ híraṇyasyeva kaláśam níkhātamúdūpathurdaśamé aśvinā́han ǁ

यु॒वं च्यवा॑नमश्विना॒ जरं॑तं॒ पुन॒र्युवा॑नं चक्रथुः॒ शची॑भिः । यु॒वो रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य स॒ह श्रि॒या ना॑सत्यावृणीत ॥

yuvám cyávānamaśvinā járantam púnaryúvānam cakrathuḥ śácībhiḥ ǀ yuvó rátham duhitā́ sū́ryasya sahá śriyā́ nāsatyāvṛṇīta ǁ

यु॒वं तुग्रा॑य पू॒र्व्येभि॒रेवैः॑ पुनर्म॒न्याव॑भवतं युवाना । यु॒वं भु॒ज्युमर्ण॑सो॒ निः स॑मु॒द्राद्विभि॑रूहथुर्ऋ॒ज्रेभि॒रश्वैः॑ ॥

yuvám túgrāya pūrvyébhirévaiḥ punarmanyā́vabhavatam yuvānā ǀ yuvám bhujyúmárṇaso níḥ samudrā́dvíbhirūhathurṛjrébhiráśvaiḥ ǁ

अजो॑हवीदश्विना तौ॒ग्र्यो वां॒ प्रोळ्हः॑ समु॒द्रम॑व्य॒थिर्ज॑ग॒न्वान् । निष्टमू॑हथुः सु॒युजा॒ रथे॑न॒ मनो॑जवसा वृषणा स्व॒स्ति ॥

ájohavīdaśvinā taugryó vām próḷhaḥ samudrámavyathírjaganvā́n ǀ níṣṭámūhathuḥ suyújā ráthena mánojavasā vṛṣaṇā svastí ǁ

अजो॑हवीदश्विना॒ वर्ति॑का वामा॒स्नो यत्सी॒ममुं॑चतं॒ वृक॑स्य । वि ज॒युषा॑ ययथुः॒ सान्वद्रे॑र्जा॒तं वि॒ष्वाचो॑ अहतं वि॒षेण॑ ॥

ájohavīdaśvinā vártikā vāmāsnó yátsīmámuñcatam vṛ́kasya ǀ ví jayúṣā yayathuḥ sā́nvádrerjātám viṣvā́co ahatam viṣéṇa ǁ

श॒तं मे॒षान्वृ॒क्ये॑ मामहा॒नं तमः॒ प्रणी॑त॒मशि॑वेन पि॒त्रा । आक्षी ऋ॒ज्राश्वे॑ अश्विनावधत्तं॒ ज्योति॑रं॒धाय॑ चक्रथुर्वि॒चक्षे॑ ॥

śatám meṣā́nvṛkyé māmahānám támaḥ práṇītamáśivena pitrā́ ǀ ā́kṣī́ ṛjrā́śve aśvināvadhattam jyótirandhā́ya cakrathurvicákṣe ǁ

शु॒नमं॒धाय॒ भर॑मह्वय॒त्सा वृ॒कीर॑श्विना वृषणा॒ नरेति॑ । जा॒रः क॒नीन॑ इव चक्षदा॒न ऋ॒ज्राश्वः॑ श॒तमेकं॑ च मे॒षान् ॥

śunámandhā́ya bháramahvayatsā́ vṛkī́raśvinā vṛṣaṇā náréti ǀ jāráḥ kanī́na iva cakṣadāná ṛjrā́śvaḥ śatámékam ca meṣā́n ǁ

म॒ही वा॑मू॒तिर॑श्विना मयो॒भूरु॒त स्रा॒मं धि॑ष्ण्या॒ सं रि॑णीथः । अथा॑ यु॒वामिद॑ह्वय॒त्पुरं॑धि॒राग॑च्छतं सीं वृषणा॒ववो॑भिः ॥

mahī́ vāmūtíraśvinā mayobhū́rutá srāmám dhiṣṇyā sám riṇīthaḥ ǀ áthā yuvā́mídahvayatpúraṃdhirā́gacchatam sīm vṛṣaṇāvávobhiḥ ǁ

अधे॑नुं दस्रा स्त॒र्यं१॒॑ विष॑क्ता॒मपि॑न्वतं श॒यवे॑ अश्विना॒ गां । यु॒वं शची॑भिर्विम॒दाय॑ जा॒यां न्यू॑हथुः पुरुमि॒त्रस्य॒ योषां॑ ॥

ádhenum dasrā staryám víṣaktāmápinvatam śayáve aśvinā gā́m ǀ yuvám śácībhirvimadā́ya jāyā́m nyū́hathuḥ purumitrásya yóṣām ǁ

यवं॒ वृके॑णाश्विना॒ वपं॒तेषं॑ दु॒हंता॒ मनु॑षाय दस्रा । अ॒भि दस्युं॒ बकु॑रेणा॒ धमं॑तो॒रु ज्योति॑श्चक्रथु॒रार्या॑य ॥

yávam vṛ́keṇāśvinā vápantéṣam duhántā mánuṣāya dasrā ǀ abhí dásyum bákureṇā dhámantorú jyótiścakrathurā́ryāya ǁ

आ॒थ॒र्व॒णाया॑श्विना दधी॒चेऽश्व्यं॒ शिरः॒ प्रत्यै॑रयतं । स वां॒ मधु॒ प्र वो॑चदृता॒यंत्वा॒ष्ट्रं यद्द॑स्रावपिक॒क्ष्यं॑ वां ॥

ātharvaṇā́yāśvinā dadhīcé’śvyam śíraḥ prátyairayatam ǀ sá vām mádhu prá vocadṛtāyántvāṣṭrám yáddasrāvapikakṣyám vām ǁ

सदा॑ कवी सुम॒तिमा च॑के वां॒ विश्वा॒ धियो॑ अश्विना॒ प्राव॑तं मे । अ॒स्मे र॒यिं ना॑सत्या बृ॒हंत॑मपत्य॒साचं॒ श्रुत्यं॑ रराथां ॥

sádā kavī sumatímā́ cake vām víśvā dhíyo aśvinā prā́vatam me ǀ asmé rayím nāsatyā bṛhántamapatyasā́cam śrútyam rarāthām ǁ

हिर॑ण्यहस्तमश्विना॒ ररा॑णा पु॒त्रं न॑रा वध्रिम॒त्या अ॑दत्तं । त्रिधा॑ ह॒ श्याव॑मश्विना॒ विक॑स्त॒मुज्जी॒वस॑ ऐरयतं सुदानू ॥

híraṇyahastamaśvinā rárāṇā putrám narā vadhrimatyā́ adattam ǀ trídhā ha śyā́vamaśvinā víkastamújjīvása airayatam sudānū ǁ

ए॒तानि॑ वामश्विना वी॒र्या॑णि॒ प्र पू॒र्व्याण्या॒यवो॑ऽवोचन् । ब्रह्म॑ कृ॒ण्वंतो॑ वृषणा यु॒वभ्यां॑ सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम ॥

etā́ni vāmaśvinā vīryā́ṇi prá pūrvyā́ṇyāyávo’vocan ǀ bráhma kṛṇvánto vṛṣaṇā yuvábhyām suvī́rāso vidáthamā́ vadema ǁ