Rigveda Maṇḍala 1, Sūkta 116: The Miraculous Deeds and Divine Therapeutics of the Aśvins

नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृं॑जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य॒भ्रिये॑व॒ वातः॑ । यावर्भ॑गाय विम॒दाय॑ जा॒यां से॑ना॒जुवा॑ न्यू॒हतू॒ रथे॑न ॥

nā́satyābhyām barhíriva prá vṛñje stómām̐ iyarmyabhríyeva vā́taḥ ǀ yā́várbhagāya vimadā́ya jāyā́m senājúvā nyūhátū ráthena ǁ

वी॒ळु॒पत्म॑भिराशु॒हेम॑भिर्वा दे॒वानां॑ वा जू॒तिभिः॒ शाश॑दाना । तद्रास॑भो नासत्या स॒हस्र॑मा॒जा य॒मस्य॑ प्र॒धने॑ जिगाय ॥

vīḷupátmabhirāśuhémabhirvā devā́nām vā jūtíbhiḥ śā́śadānā ǀ tádrā́sabho nāsatyā sahásramājā́ yamásya pradháne jigāya ǁ

तुग्रो॑ ह भु॒ज्युम॑श्विनोदमे॒घे र॒यिं न कश्चि॑न्ममृ॒वाँ अवा॑हाः । तमू॑हथुर्नौ॒भिरा॑त्म॒न्वती॑भिरंतरिक्ष॒प्रुद्भि॒रपो॑दकाभिः ॥

túgro ha bhujyúmaśvinodameghé rayím ná káścinmamṛvā́m̐ ávāhāḥ ǀ támūhathurnaubhírātmanvátībhirantarikṣaprúdbhirápodakābhiḥ ǁ

ति॒स्रः क्षप॒स्त्रिरहा॑ति॒व्रज॑द्भि॒र्नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पतं॒गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे त्रि॒भी रथैः॑ श॒तप॑द्भिः॒ षळ॑श्वैः ॥

tisráḥ kṣápastríráhātivrájadbhirnā́satyā bhujyúmūhathuḥ pataṃgáiḥ ǀ samudrásya dhánvannārdrásya pāré tribhī́ ráthaiḥ śatápadbhiḥ ṣáḷaśvaiḥ ǁ

अ॒ना॒रं॒भ॒णे तद॑वीरयेथामनास्था॒ने अ॑ग्रभ॒णे स॑मु॒द्रे । यद॑श्विना ऊ॒हथु॑र्भु॒ज्युमस्तं॑ श॒तारि॑त्रां॒ नाव॑मातस्थि॒वांसं॑ ॥

anārambhaṇé tádavīrayethāmanāsthāné agrabhaṇé samudré ǀ yádaśvinā ūháthurbhujyúmástam śatā́ritrām nā́vamātasthivā́ṃsam ǁ

यम॑श्विना द॒दथुः॑ श्वे॒तमश्व॑म॒घाश्वा॑य॒ शश्व॒दित्स्व॒स्ति । तद्वां॑ दा॒त्रं महि॑ की॒र्तेन्यं॑ भूत्पै॒द्वो वा॒जी सद॒मिद्धव्यो॑ अ॒र्यः ॥

yámaśvinā dadáthuḥ śvetámáśvamaghā́śvāya śáśvadítsvastí ǀ tádvām dātrám máhi kīrtényam bhūtpaidvó vājī́ sádamíddhávyo aryáḥ ǁ

यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते प॑ज्रि॒याय॑ क॒क्षीव॑ते अरदतं॒ पुरं॑धिं । का॒रो॒त॒राच्छ॒फादश्व॑स्य॒ वृष्णः॑ श॒तं कुं॒भाँ अ॑सिंचतं॒ सुरा॑याः ॥

yuvám narā stuvaté pajriyā́ya kakṣī́vate aradatam púraṃdhim ǀ kārotarā́cchaphā́dáśvasya vṛ́ṣṇaḥ śatám kumbhā́m̐ asiñcatam súrāyāḥ ǁ

हि॒मेना॒ग्निं घ्रं॒सम॑वारयेथां पितु॒मती॒मूर्ज॑मस्मा अधत्तं । ऋ॒बीसे॒ अत्रि॑मश्वि॒नाव॑नीत॒मुन्नि॑न्यथुः॒ सर्व॑गणं स्व॒स्ति ॥

himénāgním ghraṃsámavārayethām pitumátīmū́rjamasmā adhattam ǀ ṛbī́se átrimaśvinā́vanītamúnninyathuḥ sárvagaṇam svastí ǁ

परा॑व॒तं ना॑सत्यानुदेथामु॒च्चाबु॑ध्नं चक्रथुर्जि॒ह्मबा॑रं । क्षर॒न्नापो॒ न पा॒यना॑य रा॒ये स॒हस्रा॑य॒ तृष्य॑ते॒ गोत॑मस्य ॥

párāvatám nāsatyānudethāmuccā́budhnam cakrathurjihmábāram ǀ kṣárannā́po ná pāyánāya rāyé sahásrāya tṛ́ṣyate gótamasya ǁ

जु॒जु॒रुषो॑ नासत्यो॒त व॒व्रिं प्रामुं॑चतं द्रा॒पिमि॑व॒ च्यवा॑नात् । प्राति॑रतं जहि॒तस्यायु॑र्द॒स्रादित्पति॑मकृणुतं क॒नीनां॑ ॥

jujurúṣo nāsatyotá vavrím prā́muñcatam drāpímiva cyávānāt ǀ prā́tiratam jahitásyā́yurdasrā́dítpátimakṛṇutam kanī́nām ǁ

तद्वां॑ नरा॒ शंस्यं॒ राध्यं॑ चाभिष्टि॒मन्ना॑सत्या॒ वरू॑थं । यद्वि॒द्वांसा॑ नि॒धिमि॒वाप॑गूळ्ह॒मुद्द॑र्श॒तादू॒पथु॒र्वंद॑नाय ॥

tádvām narā śáṃsyam rā́dhyam cābhiṣṭimánnāsatyā várūtham ǀ yádvidvā́ṃsā nidhímivā́pagūḷhamúddarśatā́dūpáthurvándanāya ǁ

तद्वां॑ नरा स॒नये॒ दंस॑ उ॒ग्रमा॒विष्कृ॑णोमि तन्य॒तुर्न वृ॒ष्टिं । द॒ध्यङ् ह॒ यन्मध्वा॑थर्व॒णो वा॒मश्व॑स्य शी॒र्ष्णा प्र यदी॑मु॒वाच॑ ॥

tádvām narā sanáye dáṃsa ugrámāvíṣkṛṇomi tanyatúrná vṛṣṭím ǀ dadhyáṅ ha yánmádhvātharvaṇó vāmáśvasya śīrṣṇā́ prá yádīmuvā́ca ǁ

अजो॑हवीन्नासत्या क॒रा वां॑ म॒हे याम॑न्पुरुभुजा॒ पुरं॑धिः । श्रु॒तं तच्छासु॑रिव वध्रिम॒त्या हिर॑ण्यहस्तमश्विनावदत्तं ॥

ájohavīnnāsatyā karā́ vām mahé yā́manpurubhujā púraṃdhiḥ ǀ śrutám tácchā́suriva vadhrimatyā́ híraṇyahastamaśvināvadattam ǁ

आ॒स्नो वृक॑स्य॒ वर्ति॑काम॒भीके॑ यु॒वं न॑रा नासत्यामुमुक्तं । उ॒तो क॒विं पु॑रुभुजा यु॒वं ह॒ कृप॑माणमकृणुतं वि॒चक्षे॑ ॥

āsnó vṛ́kasya vártikāmabhī́ke yuvám narā nāsatyāmumuktam ǀ utó kavím purubhujā yuvám ha kṛ́pamāṇamakṛṇutam vicákṣe ǁ

च॒रित्रं॒ हि वेरि॒वाच्छे॑दि प॒र्णमा॒जा खे॒लस्य॒ परि॑तक्म्यायां । स॒द्यो जंघा॒माय॑सीं वि॒श्पला॑यै॒ धने॑ हि॒ते सर्त॑वे॒ प्रत्य॑धत्तं ॥

carítram hí vérivā́cchedi parṇámājā́ khelásya páritakmyāyām ǀ sadyó jáṅghāmā́yasīm viśpálāyai dháne hité sártave prátyadhattam ǁ

श॒तं मे॒षान्वृ॒क्ये॑ चक्षदा॒नमृ॒ज्राश्वं॒ तं पि॒तांधं च॑कार । तस्मा॑ अ॒क्षी ना॑सत्या वि॒चक्ष॒ आध॑त्तं दस्रा भिषजावन॒र्वन् ॥

śatám meṣā́nvṛkyé cakṣadānámṛjrā́śvam tám pitā́ndhám cakāra ǀ tásmā akṣī́ nāsatyā vicákṣa ā́dhattam dasrā bhiṣajāvanarván ǁ

आ वां॒ रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य॒ कार्ष्मे॑वातिष्ठ॒दर्व॑ता॒ जयं॑ती । विश्वे॑ दे॒वा अन्व॑मन्यंत हृ॒द्भिः समु॑ श्रि॒या ना॑सत्या सचेथे ॥

ā́ vām rátham duhitā́ sū́ryasya kā́rṣmevātiṣṭhadárvatā jáyantī ǀ víśve devā́ ánvamanyanta hṛdbhíḥ sámu śriyā́ nāsatyā sacethe ǁ

यदया॑तं॒ दिवो॑दासाय व॒र्तिर्भ॒रद्वा॑जायाश्विना॒ हयं॑ता । रे॒वदु॑वाह सच॒नो रथो॑ वां वृष॒भश्च॑ शिंशु॒मार॑श्च यु॒क्ता ॥

yádáyātam dívodāsāya vartírbharádvājāyāśvinā háyantā ǀ reváduvāha sacanó rátho vām vṛṣabháśca śiṃśumā́raśca yuktā́ ǁ

र॒यिं सु॑क्ष॒त्रं स्व॑प॒त्यमायुः॑ सु॒वीर्यं॑ नासत्या॒ वहं॑ता । आ ज॒ह्नावीं॒ सम॑न॒सोप॒ वाजै॒स्त्रिरह्नो॑ भा॒गं दध॑तीमयातं ॥

rayím sukṣatrám svapatyámā́yuḥ suvī́ryam nāsatyā váhantā ǀ ā́ jahnā́vīm sámanasópa vā́jaistríráhno bhāgám dádhatīmayātam ǁ

परि॑विष्टं जाहु॒षं वि॒श्वतः॑ सीं सु॒गेभि॒र्नक्त॑मूहथू॒ रजो॑भिः । वि॒भिं॒दुना॑ नासत्या॒ रथे॑न॒ वि पर्व॑ताँ अजर॒यू अ॑यातं ॥

páriviṣṭam jāhuṣám viśvátaḥ sīm sugébhirnáktamūhathū rájobhiḥ ǀ vibhindúnā nāsatyā ráthena ví párvatām̐ ajarayū́ ayātam ǁ

एक॑स्या॒ वस्तो॑रावतं॒ रणा॑य॒ वश॑मश्विना स॒नये॑ स॒हस्रा॑ । निर॑हतं दु॒च्छुना॒ इंद्र॑वंता पृथु॒श्रव॑सो वृषणा॒वरा॑तीः ॥

ékasyā vástorāvatam ráṇāya váśamaśvinā sanáye sahásrā ǀ nírahatam ducchúnā índravantā pṛthuśrávaso vṛṣaṇāvárātīḥ ǁ

श॒रस्य॑ चिदार्च॒त्कस्या॑व॒तादा नी॒चादु॒च्चा च॑क्रथुः॒ पात॑वे॒ वाः । श॒यवे॑ चिन्नासत्या॒ शची॑भि॒र्जसु॑रये स्त॒र्यं॑ पिप्यथु॒र्गां ॥

śarásya cidārcatkásyāvatā́dā́ nīcā́duccā́ cakrathuḥ pā́tave vā́ḥ ǀ śayáve cinnāsatyā śácībhirjásuraye staryám pipyathurgā́m ǁ

अ॒व॒स्य॒ते स्तु॑व॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ ऋजूय॒ते ना॑सत्या॒ शची॑भिः । प॒शुं न न॒ष्टमि॑व॒ दर्श॑नाय विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय ॥

avasyaté stuvaté kṛṣṇiyā́ya ṛjūyaté nāsatyā śácībhiḥ ǀ paśúm ná naṣṭámiva dárśanāya viṣṇāpvám dadathurvíśvakāya ǁ

दश॒ रात्री॒रशि॑वेना॒ नव॒ द्यूनव॑नद्धं श्नथि॒तम॒प्स्वं१॒॑तः । विप्रु॑तं रे॒भमु॒दनि॒ प्रवृ॑क्त॒मुन्नि॑न्यथुः॒ सोम॑मिव स्रु॒वेण॑ ॥

dáśa rā́trīráśivenā náva dyū́návanaddham śnathitámapsvántáḥ ǀ víprutam rebhámudáni právṛktamúnninyathuḥ sómamiva sruvéṇa ǁ

प्र वां॒ दंसां॑स्यश्विनाववोचम॒स्य पतिः॑ स्यां सु॒गवः॑ सु॒वीरः॑ । उ॒त पश्य॑न्नश्नु॒वंदी॒र्घमायु॒रस्त॑मि॒वेज्ज॑रि॒माणं॑ जगम्यां ॥

prá vām dáṃsāṃsyaśvināvavocamasyá pátiḥ syām sugávaḥ suvī́raḥ ǀ utá páśyannaśnuvándīrghámā́yurástamivéjjarimā́ṇam jagamyām ǁ